Istorija Tvrđave

Na mestu današnje Niške tvrđave, postajalo je utvrđenje Naisus i u okviru njega se nalazio čitav grad sa administracijom i vojskom. Prva rimska tvrđava od kamena sagrađena je na ovom mestu oko polovine 2. veka i u vreme Rimskog carstva antički grad Naisus je bio važna pogranična tvđava.

Srednjovekovna tvrđava podignuta je na temeljima ranijeg antičkog i vizantijskog utvrđenja. Krajem 11. veka u njemu se nalazila jaka vizantijska posada. Veliki srpski župan Stefan Nemanja osvaja grad 1183. godine, a 1189. godine sreće se u Nišu sa nemačkim carom Fridrihom I Barbarosom. Od vremena cara Dušana grad Niš je konačno ušao u sastav Srbije, ali Turci zaposedaju grad  1427. godine.

salon77

Tokom treće i četvrte decenije 18. veka na mestu starog utvrđenja (vizantijska tvrđava) Turci grade sasvim novu bastionu artiljerijsku tvrđavu po Vobanovom sistemu, u cilju odbrane nove granice prema Habsburškoj monarhiji.

Današnja tvrđava podignuta je na ostacima antičkog i srednjovekovnog utvrđenja u periodu od 1719. do 1723. godine. Sultanovom poveljom od 19. februara 1719. odlučeno je da se u Nišu izgradi jaka tvrđava. Dovedeneni su majstori kamenorezaci iz Carigrada, a bedem je zidalo 400 zidara. Završetak radova obeležen je svečanostima i postavljanjem ploče sa zapisom na Stambol kapiji, juna 1723. godine.

Niška tvrđava je najočuvanije utvrđenje ovog tipa na Balkanu.

Niška tvrđava ima poligonalnu osnovu sa osam bastionih terasa i četiri velike kapije. Zauzima površinu od 22 ha, 80 ari i 52 m². Dužina bedema iznosi 2.100 metara, visina 8 metara, a prosečna širina zida je 3 metra. Sa spoljne strane bila je okružena rovom ispunjenim vodom, čiji je severni deo sačuvan i danas. Osim dobro očuvanih masivnih kamenih zidina, sačuvane su južna Stambol i zapadna Beogradska kapija. Postoje i vodene kapije, vidljivi su ostaci severne, Vidin kapije, kao i jugoistočne Jagodinske kapije.

tvrdjava-panorama2014

Niška tvrđava je danas jedan od najstarijih i najvrednijih spomenika kulture grada Niša i njegov zaštitni znak. Tvrđava se nalazi u samom centru grada, na desnoj obali reke Nišave. U njoj se nalazi letnja pozornica, više restorana i kafića, a u letnjem periodu je centar kulturnih događaja (Filmski susreti, Nišvil, koncerti i muzičke svečanosti…). Prava zelena oaza bez saobraćaja i buke u samom centru grada.

Kategorija: Kulturno dobro od velikog značaja
Vlasništvo: Republika Srbija
Briga o kompleksu: Zavod za zaštitu spomenika kulture Niš
Nadležna institucija: Grad Niš

LIČNA KARTA TVRĐAVE:
Period gradnje: početak XVIII veka
Mesto i opština: Niš – Crveni Krst
Kategorija: Kulturno dobro od velikog značaja
Redni broj u centralnom registru: SK 289
Datum upisa u centralni registar: 23.12.1982
Redni broj u lokalnom registru: 17
Datum upisa u lokalni registar: 07.12.1982.
Nadležni zavod koji vodi lokalni registar: Zavod za zaštitu spomenika kulture Niš
Osnov za upis u registar: Rešenje Zavoda za zaštitu i naučno proučavanje spomenika kulture NRS br. 671/48 od 06.05.1948. god
Broj i datum službenog glasila odluke za kategoriju: Službeni glasnik SRS 14/79.